Miasto Zambrów otrzymało prawa miejskie ok. 1430 roku. W czasie swojej sześćsetletniej historii Zambrów charakteryzował się okresami intensywnego rozwoju, ale też okresami stagnacji czy wręcz upadku. Tożsamość miasta kształtowała się wraz z upływem czasu i pojawianiem się coraz to nowych czynników miastotwórczych. W historii Zambrowa, a tym samym w historii kształtowania się zrębów jego tożsamości, można wyróżnić następujące etapy:
Pierwsze wzmianki o Zambrowie, jako wsi książęcej (własność książąt mazowieckich) pochodzą z 1283 roku. W roku 1430 Zambrów otrzymał prawa miejskie chełmińskie. Od początku swego istnienia do końca XVIII wieku był miejscowością typowo rolniczą.
Wiek XIX w historii Zambrowa przypada na intensywny rozwój handlu i rzemiosła. W dużej mierze wynikał on z napływu do miasta ludności żydowskiej (w połowie XIX wieku odsetek ludności żydowskiej wśród ogółu mieszkańców miasta wynosił aż 65%).
W roku 1885 roku w mieście rozpoczęto budowę koszar wojskowych. Od tej pory aż do początków lat 50. XX wieku życie Zambrowa zostało ściśle powiązane z wojskiem, dzięki czemu rozwój ekonomiczny i kulturalny miasta uległ znacznemu przyspieszeniu. W okresie dwudziestolecia międzywojennego w mieście powstały dwie wyższe szkoły oficerskie: Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty oraz Mazowiecka Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii im. Gen. Józefa Bema. W okresie międzywojennym w koszarach zambrowskich stacjonował 71 Pułk Piechoty.
W 1946 roku Zambrów liczył 4130 mieszkańców, a zniszczenia wojenne szacowano na około 43%. Sposobem wydobycia miasta z zastoju spowodowanego wojną było uruchomienie Zambrowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego, zgodnie z założeniami 6-letniego planu rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu na lata 1950-1955.
Największy ślad na najnowszej historii Zambrowa i kształcie jego tożsamości wywarła socjalistyczna industrializacja i urbanizacja. Zambrów można zakwalifikować do typu miast socjalistycznych. Zambrów w 1950 roku był niewielkim zniszczonym po wojnie miastem, zamieszkałym przez zaledwie 3773 osób. Do 1989 roku liczba mieszkańców wzrosła o ponad 1600%. Na przestrzeni lat sześćdziesiątych, aż do połowy lat siedemdziesiątych corocznie do Zambrowa napływało od 600 do 800 osób. Powstanie zakładu miało dla miasta znaczenia niezwykle istotne. Zambrowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego były największym zakładem pracy w okolicy, stąd też dominujący wpływ na stan zatrudnienia w całej gospodarce powiatu miał przemysł. Na koniec 1964 roku w przemyśle pracowało 4480 mieszkańców powiatu zambrowskiego, czyli około 62% wszystkich aktywnych zawodowo. Dość liczna grupa mieszkańców pracowała także w działach gospodarki narodowej bezpośrednio powiązanych z rozwojem przemysłu w mieście: w obrocie towarowym, a także w transporcie.
Powstanie zakładów bawełnianych w Zambrowie wpłynęło na urbanistyczny i społeczny charakter miasta. Okres socjalistycznej industrializacji i urbanizacji Zambrowa na przestrzeni lat 1955 - 80 był zatem okresem najbardziej intensywnego rozwoju miasta. Obok wzrostu liczby mieszkańców, rozkwit Zambrowa wyrażał się w powstawaniu nowych zakładów przemysłowych, przedsiębiorstw branży rolno-spożywczej, a także w rozbudowie bazy usługowo-handlowej.
Wyróżnienia
